نرم‌افزار آزاد: تفاوت بین نسخه‌ها   

از دانشنامه جوملا فارسی - مامبو فارسی
پرش به: ناوبری، جستجو
 
(۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۱ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
 
[[تصویر:gnu.png|thumbnail|left|لوگوی نرم‌افزار آزاد گنو]]
 
[[تصویر:gnu.png|thumbnail|left|لوگوی نرم‌افزار آزاد گنو]]
واژه آزادی در '''نرم‌افزارهای آزاد''' به معنای آزادی در استفاده(به هر منظور)، تغییر و/یا توزیع مجدد نرم‌افزار است. از آنجایی که در فارسی آزادی معنایی دوگانه نمی‌دهد نیازی به تفسیر انواع آزادی نیست، ولی به دلیل آن که «نرم‌افزار آزاد» ترجمه تحت الفظی اصطلاح ''"Free Software"'' است، بهتر است اصطلاح ''"Free Software"'' در انگلیسی را نیز اینجا بررسی کنیم، در انگلیسی این واژه دو معنا می‌دهد:
+
واژه آزادی در '''نرم‌افزارهای آزاد''' به معنای آزادی در استفاده(به هر منظور)، تغییر و/یا توزیع مجدد [[نرم‌افزار]] است. از آنجایی که در فارسی آزادی معنایی دوگانه نمی‌دهد نیازی به تفسیر انواع آزادی نیست، ولی به دلیل آن که «نرم‌افزار آزاد» ترجمه تحت الفظی اصطلاح ''"Free Software"'' است، بهتر است اصطلاح ''"Free Software"'' در انگلیسی را نیز اینجا بررسی کنیم، در انگلیسی این واژه دو معنا می‌دهد:
#به همان معنایی که ما در بالا اشاره کردیم، یعنی Free به معنای آزادی، که این گونه نرم افزارها قابل استفاده، نسخه‌برداری، تغییر و/یا توزیع مجدداند، بدون محدودیت و یا با محدودیت‌هایی برای حفظ آزادی.
+
 
 +
#به همان معنایی که ما در بالا اشاره کردیم، یعنی Free به معنای آزادی، که این گونه [[نرم افزار]]ها قابل استفاده، نسخه‌برداری، تغییر و/یا توزیع مجدداند، بدون محدودیت و یا با محدودیت‌هایی برای حفظ آزادی.
 
#و معنایی دیگر و در واقع هر تفسیری به جز تفسیر نوع اول که تنها معنای رایگان بدهد، مانند «آبجو مجانی» (یا در فرهنگ ایرانی، شربت صلواتی و یا هر چیز دیگری که اسمش را بگذارید).
 
#و معنایی دیگر و در واقع هر تفسیری به جز تفسیر نوع اول که تنها معنای رایگان بدهد، مانند «آبجو مجانی» (یا در فرهنگ ایرانی، شربت صلواتی و یا هر چیز دیگری که اسمش را بگذارید).
  
در فارسی منظور ما از نرم‌افزارهای آزاد معنای اول است.
+
در فارسی منظور ما از '''نرم‌افزارهای آزاد''' معنای اول است.
  
  
 
== تعریف ==
 
== تعریف ==
نرم افزاری که آزادیهای زیر را برای کاربر قائل شود، نرم افزار آزاد خوانده می‌شود (توجه کنید که کلمه Free به معنای آزاد استفاده می‌شود و نه رایگان!):
+
[[نرم افزار]]ی که آزادی‌های زیر را برای کاربر قائل شود، [[نرم‌افزار آزاد]] خوانده می‌شود (توجه کنید که کلمه Free به معنای آزاد استفاده می‌شود و نه رایگان!):
  
 
* آزادی اجرای برنامه برای هر کاری (آزادی صفرم)
 
* آزادی اجرای برنامه برای هر کاری (آزادی صفرم)
سطر ۱۵: سطر ۱۶:
 
* آزادی تقویت و بهتر کردن برنامه و توزیع آن برای همگان (پیش نیاز: متن برنامه) (آزادی سوم)
 
* آزادی تقویت و بهتر کردن برنامه و توزیع آن برای همگان (پیش نیاز: متن برنامه) (آزادی سوم)
  
هر نرم افزار آزاد، چنین آزادیهایی را برای کاربر دارد. علاوه بر اینها، یک شرط هم هست و آن هم اینست که اگر شما از این آزادیها استفاده کردید و نرم افزاری را تولید کردید و آن را به دیگران دادید، باید این آزادیها را به کاربرانتان هم بدهید. اگر شما این آزادیها را داشتید پس دیگران هم باید داشته باشند، یعنی نرم افزار آزاد تا آخرین توزیعش باید آزاد بماند.
+
هر [[نرم‌افزار آزاد]]، چنین آزادی‌هایی را برای کاربر دارد. علاوه بر اینها، یک شرط هم هست و آن هم اینست که اگر شما از این آزادی‌ها استفاده کردید و [[نرم افزار]]ی را تولید کردید و آن را به دیگران دادید، باید این آزادی‌ها را به کاربرانتان هم بدهید. اگر شما این آزادی‌ها را داشتید پس دیگران هم باید داشته باشند، یعنی [[نرم‌افزار آزاد]] تا آخرین توزیعش باید آزاد بماند.
  
آزادی نرم‌افزارهای آزاد تا جایی هست که حتی می‌توان بدون پرداخت هزینه‌ای برای مجوز، کپی‌هایی از یک نرم‌افزار آزاد را، با یا بدون تغییرات، رایگان یا در ازای دریافت وجه، برای هرکس و هرجایی آن را توزیع کرد.
+
آزادی نرم‌افزارهای آزاد تا جایی هست که حتی می‌توان بدون پرداخت هزینه‌ای برای مجوز، کپی‌هایی از یک [[نرم‌افزار آزاد]] را، با یا بدون تغییرات، رایگان یا در ازای دریافت وجه، برای هرکس و هرجایی آن را توزیع کرد.
  
نرم‌افزارهای آزاد (به دلیل ابهام در لفظ free) به اشتباه به‌عنوان نرم‌افزارهای رایگان و احتمالاً بی‌ارزش تلقی می‌شدند، به همین دلیل این نرم‌افزارها به [[متن باز]] یا متن آزاد (Open Source) معروف شدند.
+
'''نرم‌افزارهای آزاد''' (به دلیل ابهام در لفظ free) به اشتباه به‌عنوان نرم‌افزارهای رایگان و احتمالاً بی‌ارزش تلقی می‌شدند، به همین دلیل این [[نرم‌افزار]]ها به [[متن باز]] یا متن آزاد (Open Source) معروف شدند.
در واقع در نرم افزاهای آزاد قیمت مورد نظر نیست بلکه آزادی مطرح است.
+
  
از دیگر ضمانت‌های که نرم‌افزار آزاد تأمین می‌کند، اجازه‌نامه عمومی همگانی (GPL) است. GPL برای هر کس امکان دوباره توزیع‌کردن یا همگردانی (کامپایل) مجدد متن برنامه را فراهم می‌کند. طبق این اجازه‌نامه همچنین باید متن برنامه در دسترس قرار داده شود تا امکان استفاده و یا تغییر آن باشد. برنامه‌های رایانه‌ای اینگونه را معمولاً بازمتن گویند. متن چنین برنامه‌هایی نمی‌تواند به حالت «محدودشده» درآید مگر با نظر تک تک نویسندگان آن متن. بیشتر نویسندگان متن سیستم‌عامل لینوکس تحت این مجوز برنامه‌نویسی می‌کنند.
+
در واقع در '''نرم افزاهای آزاد''' قیمت مورد نظر نیست بلکه آزادی مطرح است.
 +
 
 +
از دیگر ضمانت‌های که [[نرم‌افزار آزاد]] تأمین می‌کند، اجازه‌نامه عمومی همگانی (GPL) است. GPL برای هرکس امکان دوباره توزیع‌کردن یا همگردانی (کامپایل) مجدد متن برنامه را فراهم می‌کند. طبق این اجازه‌نامه همچنین باید متن برنامه در دسترس قرار داده شود تا امکان استفاده و یا تغییر آن باشد. برنامه‌های رایانه‌ای اینگونه را معمولاً [[بازمتن]] گویند. متن چنین برنامه‌هایی نمی‌تواند به حالت «محدودشده» درآید مگر با نظر تک تک نویسندگان آن متن. بیشتر نویسندگان متن [[سیستم عامل]] [[لینوکس]] تحت این مجوز برنامه‌نویسی می‌کنند.
  
 
== انگیزه ==
 
== انگیزه ==
از انگیزه‌هایی که باعث ایجاد نرم‌افزارهای آزاد شد می‌توان رقابت نرم‌افزارهای آزاد و سرمایه‌گرایی را ذکر کرد. فعالان این جنبش معتقدند که محدودیت‌هایی که سرمایه‌گرایی به نرم‌افزارها اعمال می‌کند، مانع از اصلاح و پیشرفت فنی آنها می‌شود و با این نوع محدودیت‌ها مخالفند.
+
از انگیزه‌هایی که باعث ایجاد '''نرم‌افزارهای آزاد''' شد می‌توان رقابت '''نرم‌افزارهای آزاد''' و سرمایه‌گرایی را ذکر کرد. فعالان این جنبش معتقدند که محدودیت‌هایی که سرمایه‌گرایی به [[نرم‌افزار]]ها اعمال می‌کند، مانع از اصلاح و پیشرفت فنی آنها می‌شود و با این نوع محدودیت‌ها مخالفند.
  
 
== حقوق پدیدآورنده ==
 
== حقوق پدیدآورنده ==
مسلماً اختراع یک نرم‌افزار حقوق مادی و معنوی برای مخترع نرم‌افزار ایجاد می‌‌کند که در ایران تحت عنوان قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای به تصویب رسیده است.
+
مسلماً اختراع یک [[نرم‌افزار]] حقوق مادی و معنوی برای مخترع [[نرم‌افزار]] ایجاد می‌‌کند که در ایران تحت عنوان قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان [[نرم‌افزار]]های [[رایانه]]‌ای به تصویب رسیده است.
  
 
از جمله حقوق معنوی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
 
از جمله حقوق معنوی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
سطر ۳۹: سطر ۴۱:
  
 
== کپی‌لفت ==
 
== کپی‌لفت ==
شما اجازه ندارید با افزودن محدودیت‌هایی به یک نرم‌افزار تحت حمایت قانون کپی‌لفت، آزادی‌های مرکزی آن را برای دیگران از بین ببرید. این قانون نه تنها با آزادی‌های مرکزی در تضاد نیست بلکه از آنها محافظت نیز می‌کند.
+
شما اجازه ندارید با افزودن محدودیت‌هایی به یک [[نرم‌افزار]] تحت حمایت قانون کپی‌لفت، آزادی‌های مرکزی آن را برای دیگران از بین ببرید. این قانون نه تنها با آزادی‌های مرکزی در تضاد نیست بلکه از آنها محافظت نیز می‌کند.
  
برای این نرم افزارها اجازه‌نامه قابل قبول است که اگر یک نسخهٔ تغییر یافته از برنامه را توزیع کردید و توسعه‌دهندهٔ قبلی یک کپی از آن را درخواست نمود٬ شما باید یک کپی برای او بفرستید.
+
برای این [[نرم افزار]]ها اجازه‌نامه قابل قبول است که اگر یک نسخهٔ تغییر یافته از برنامه را توزیع کردید و توسعه‌دهندهٔ قبلی یک کپی از آن را درخواست نمود٬ شما باید یک کپی برای او بفرستید.
  
 
== امنیت ==
 
== امنیت ==
نرم‌افزارهای آزاد معمولاً با سرعت بیشتری نسبت به نرم‌افزارهای انحصار گرایانه به‌روز می‌شوند و حفره‌های امنیتی که در نسخه‌های پیشین وجود داشته، در نسخه‌های جدید اصلاح می‌شود.
+
[[نرم‌افزار]]های آزاد معمولاً با سرعت بیشتری نسبت به [[نرم‌افزار]]های انحصار گرایانه به‌روز می‌شوند و حفره‌های امنیتی که در نسخه‌های پیشین وجود داشته، در نسخه‌های جدید اصلاح می‌شود.
  
 
== مثالهایی از نرم‌افزارهای آزاد کاربردی ==
 
== مثالهایی از نرم‌افزارهای آزاد کاربردی ==
* هستهٔ سیستم‌عامل گنو/لینوکس، داروین (سیستم‌عامل) و بی‌اس‌دی
+
* هستهٔ [[سیستم عامل]] گنو/لینوکس، داروین ([[سیستم عامل]]) و بی‌اس‌دی
* کامپایلر جی‌سی‌سی، کتابخانهٔ زبان برنامه‌نویسی سی
+
* کامپایلر جی‌سی‌سی، کتابخانهٔ زبان [[برنامه‌نویسی سی]]
* پایگاه‌داده‌های رابطه‌ای مانند: PostgreSQL , MySQL
+
* [[پایگاه داده]]‌های رابطه‌ای مانند: [[PostgreSQL]] , [[MySQL]]
 
* زبان‌های برنامه‌نویسی مانند تی‌سی‌ال، روبی، پایتون، پرل و زبان برنامه‌نویسی پی‌اچ‌پی.
 
* زبان‌های برنامه‌نویسی مانند تی‌سی‌ال، روبی، پایتون، پرل و زبان برنامه‌نویسی پی‌اچ‌پی.
* مرورگر وب فایرفاکس
+
* [[مرورگر]] [[وب]] [[فایرفاکس]]
 
* اُپن آفیس
 
* اُپن آفیس
 
* میزکار کی‌دی‌ای
 
* میزکار کی‌دی‌ای
 
* میزکار گنوم
 
* میزکار گنوم
 
* برنامه‌های حروف چینی مانند تک، لاتک و فارسی تک
 
* برنامه‌های حروف چینی مانند تک، لاتک و فارسی تک
* نرم‌افزارهای مدیریت محتوا مانند جوملا (!Joomla)، پی‌اچ‌پی نیوک (phpnuke)، پست نیوک (postnuke) و [[مامبو]] ([[Mambo]])
+
* [[نرم‌افزار]]های مدیریت محتوا مانند [[جوملا]] (!Joomla)، پی‌اچ‌پی نیوک (phpnuke)، پست نیوک (postnuke) و [[مامبو]]
* نرمافزارهای ساخت انجمن (Forum) مانند پی‌اچ‌پی‌بی‌بی (phpbb)، اس‌ام‌اف (smf)، یاب (YaBB) و فروم (phorum)
+
* [[نرم‌افزار]]های ساخت انجمن (Forum) مانند پی‌اچ‌پی‌بی‌بی (phpbb)، اس‌ام‌اف ([[SMF]])، یاب (YaBB) و فروم (phorum)
 
+
== پیوند به بیرون ==
+
 
+
<div dir="ltr">
+
* [http://www.freesoftwaremagazine.com/ Free Software Magazine] An independently published magazine about free software, which releases all of its contents under a free license ([[Creative commons]], [[GFDL]] or Verbatim copying only)
+
* [http://www.web-libre.org/ History Free Software]
+
* [http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html The Free Software Definition] - published by FSF
+
* [http://www.gnu.org/licenses/license-list.html FSF's list of free software licenses], including clarifications on often confused non-free licenses
+
* [http://www.gnu.org/directory FSF/UNESCO directory of free software packages]
+
* [http://www.gnu.org/philosophy/ The GNU philosophy pages]
+
* [http://www.gnu.org/philosophy/free-software-for-freedom.html FSF's comparison of "Open Source" and "Free Software"]
+
* [http://www.antipope.org/charlie/linux/wibble/freesoft.html An argument for free software] ([[Charles Stross]])
+
* [http://www.dwheeler.com/oss_fs_why.html Why Open Source Software / Free Software (OSS/FS)? Look at the Numbers!] — David Wheeler's analysis of the advantages of OSS/FS by an exhaustive review of published studies, analyses, and news reports.
+
* [http://www.framasoft.net/rubrique259.html Directory of free software and open source software at Framasoft's site]
+
* [http://www.monochrom.at/codetodiefor/ Some Code to Die for. On the Birth of the Free Software Movement in 1887] — Essay by Leo Findeisen, [[monochrom]].
+
* [http://www.demosoftware.net demosoftware.net] — demos and documentation wiki for [http://en.wikipedia.org/wiki/GNU_General_Public_License GNU GPL] and [http://en.wikipedia.org/wiki/LGPL GNU LGPL], [http://en.wikipedia.org/wiki/Web_application web-based], [http://www.fsf.org/philosophy/free-sw.html Free Software]
+
  
* [http://www.technewsworld.com/story/opensource/41804.html South Korea Steps Up Linux Use in Public Sector]
+
{{کپی رایت}}
* [http://www.webopensource.com WebOpenSource.com A portal dedicated for open source software community] - Includes reviews, latest news, free download and more.
+
*[http://www.alug.org.uk/articles/science/why.pdf Why the future of science must be in free software] — An essay about the relationship between free software and science by Alessio Damato (in PDF)
+
* [http://alternativefreedom.blogspot.com/ "Alternative Freedom" Documentary featuring Richard Stallman]
+
* [http://opensource.org Open Source Initiative]
+
</div>
+
  
[[رده:نرم افزار]][[رده:اطلاعات عمومی]]
+
[[رده:نرم افزار]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۵ آوریل ۲۰۱۱، ساعت ۰۷:۱۱

لوگوی نرم‌افزار آزاد گنو

واژه آزادی در نرم‌افزارهای آزاد به معنای آزادی در استفاده(به هر منظور)، تغییر و/یا توزیع مجدد نرم‌افزار است. از آنجایی که در فارسی آزادی معنایی دوگانه نمی‌دهد نیازی به تفسیر انواع آزادی نیست، ولی به دلیل آن که «نرم‌افزار آزاد» ترجمه تحت الفظی اصطلاح "Free Software" است، بهتر است اصطلاح "Free Software" در انگلیسی را نیز اینجا بررسی کنیم، در انگلیسی این واژه دو معنا می‌دهد:

  1. به همان معنایی که ما در بالا اشاره کردیم، یعنی Free به معنای آزادی، که این گونه نرم افزارها قابل استفاده، نسخه‌برداری، تغییر و/یا توزیع مجدداند، بدون محدودیت و یا با محدودیت‌هایی برای حفظ آزادی.
  2. و معنایی دیگر و در واقع هر تفسیری به جز تفسیر نوع اول که تنها معنای رایگان بدهد، مانند «آبجو مجانی» (یا در فرهنگ ایرانی، شربت صلواتی و یا هر چیز دیگری که اسمش را بگذارید).

در فارسی منظور ما از نرم‌افزارهای آزاد معنای اول است.


تعریف

نرم افزاری که آزادی‌های زیر را برای کاربر قائل شود، نرم‌افزار آزاد خوانده می‌شود (توجه کنید که کلمه Free به معنای آزاد استفاده می‌شود و نه رایگان!):

  • آزادی اجرای برنامه برای هر کاری (آزادی صفرم)
  • آزادی مطالعه چگونگی کار برنامه و تغییر آن (پیش نیاز: متن برنامه) (آزادی یکم)
  • آزادی تکثیر و کپی برنامه (آزادی دوم)
  • آزادی تقویت و بهتر کردن برنامه و توزیع آن برای همگان (پیش نیاز: متن برنامه) (آزادی سوم)

هر نرم‌افزار آزاد، چنین آزادی‌هایی را برای کاربر دارد. علاوه بر اینها، یک شرط هم هست و آن هم اینست که اگر شما از این آزادی‌ها استفاده کردید و نرم افزاری را تولید کردید و آن را به دیگران دادید، باید این آزادی‌ها را به کاربرانتان هم بدهید. اگر شما این آزادی‌ها را داشتید پس دیگران هم باید داشته باشند، یعنی نرم‌افزار آزاد تا آخرین توزیعش باید آزاد بماند.

آزادی نرم‌افزارهای آزاد تا جایی هست که حتی می‌توان بدون پرداخت هزینه‌ای برای مجوز، کپی‌هایی از یک نرم‌افزار آزاد را، با یا بدون تغییرات، رایگان یا در ازای دریافت وجه، برای هرکس و هرجایی آن را توزیع کرد.

نرم‌افزارهای آزاد (به دلیل ابهام در لفظ free) به اشتباه به‌عنوان نرم‌افزارهای رایگان و احتمالاً بی‌ارزش تلقی می‌شدند، به همین دلیل این نرم‌افزارها به متن باز یا متن آزاد (Open Source) معروف شدند.

در واقع در نرم افزاهای آزاد قیمت مورد نظر نیست بلکه آزادی مطرح است.

از دیگر ضمانت‌های که نرم‌افزار آزاد تأمین می‌کند، اجازه‌نامه عمومی همگانی (GPL) است. GPL برای هرکس امکان دوباره توزیع‌کردن یا همگردانی (کامپایل) مجدد متن برنامه را فراهم می‌کند. طبق این اجازه‌نامه همچنین باید متن برنامه در دسترس قرار داده شود تا امکان استفاده و یا تغییر آن باشد. برنامه‌های رایانه‌ای اینگونه را معمولاً بازمتن گویند. متن چنین برنامه‌هایی نمی‌تواند به حالت «محدودشده» درآید مگر با نظر تک تک نویسندگان آن متن. بیشتر نویسندگان متن سیستم عامل لینوکس تحت این مجوز برنامه‌نویسی می‌کنند.

انگیزه

از انگیزه‌هایی که باعث ایجاد نرم‌افزارهای آزاد شد می‌توان رقابت نرم‌افزارهای آزاد و سرمایه‌گرایی را ذکر کرد. فعالان این جنبش معتقدند که محدودیت‌هایی که سرمایه‌گرایی به نرم‌افزارها اعمال می‌کند، مانع از اصلاح و پیشرفت فنی آنها می‌شود و با این نوع محدودیت‌ها مخالفند.

حقوق پدیدآورنده

مسلماً اختراع یک نرم‌افزار حقوق مادی و معنوی برای مخترع نرم‌افزار ایجاد می‌‌کند که در ایران تحت عنوان قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای به تصویب رسیده است.

از جمله حقوق معنوی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • حق انتساب (نام پدید آورنده ذکر شود)
  • حق یکپارچگی اثر
  • حق انتشار گمنام یا نام مستعار

و از جمله حقوق مادی می‌توان به حق تغییر یا نشر با اجازهٔ پدیدآورنده اشاره کرد.

کپی‌لفت

شما اجازه ندارید با افزودن محدودیت‌هایی به یک نرم‌افزار تحت حمایت قانون کپی‌لفت، آزادی‌های مرکزی آن را برای دیگران از بین ببرید. این قانون نه تنها با آزادی‌های مرکزی در تضاد نیست بلکه از آنها محافظت نیز می‌کند.

برای این نرم افزارها اجازه‌نامه قابل قبول است که اگر یک نسخهٔ تغییر یافته از برنامه را توزیع کردید و توسعه‌دهندهٔ قبلی یک کپی از آن را درخواست نمود٬ شما باید یک کپی برای او بفرستید.

امنیت

نرم‌افزارهای آزاد معمولاً با سرعت بیشتری نسبت به نرم‌افزارهای انحصار گرایانه به‌روز می‌شوند و حفره‌های امنیتی که در نسخه‌های پیشین وجود داشته، در نسخه‌های جدید اصلاح می‌شود.

مثالهایی از نرم‌افزارهای آزاد کاربردی

8.pngاستفاده از مطالب دانشنامه جوملا فارسی - مامبو فارسی با ذکر منبع ( دانشنامه جوملا فارسی ) و لینک مستقیم به http://docs.joomlafarsi.com بلامانع است.